د بلوچستان ايالت د کوټې انتظامي مشر (مرستیال کمېشنر) په امر په دغه ښار کې په ناقانونه توګه د پښتو اکاډمۍ د تړلو پر ضد د ليکوالانو او پښتنو ملتپالو ګوندونو تر سخت غبرګون وروسته بیرته پرانيستل شوه.
د کوټې انتظامي مشر سعد بن اسد رسنیو ته ویلي ول چې اکاډمي یې د فبرورۍ پر ۲۶مه د زده کوونکو تر هغه شکایت وروسته تړلې وه چې د اکاډمۍ مشران یې په کتابتون کې د بلوچستان او پاکستان په بیوروکراسۍ کې د کاري فرصتونو ترلاسه کولو لپاره د ازموینو تیاري ته نه پرېږدي.
خو د پښتنو ملتپاله ګوندونو، ليکوالانو، مدني فعالانو، مذهبي ګوندونو، وکيلانو، ژورناليستانو، قبايلي مشرانو او د اسلام آباد ادبي سازمانونو تر سخت غبرګون وروسته د کوټې انتظامي مشر خپل امر بيرته واخيست او د فبرورۍ پر ٢٧ يې اکاډمۍ بيرته پرانيستله.
د کوټې پښتو اکاډمۍ تاریخ
لیکوالان وايي، د کوټې پښتو اکاډمي کوټې د ټولو پښتنو لپاره ډېر لوی ارزښت لري، هغه ځکه چې د دې پرانستنه د پښتون ملتپالي مشر عبدالصمد خان اڅکزي( خان شهيد) په لاس شوې ده او بل د پښتو ادب د ودې لپاره ډېرو لويو لويو شخصياتو شپه او ورځ کار کړی دی.
د پښتو اکادمي کوټې بنسټ د ١٩٧١ کال د اکتوبر په مياشت کې کېښودل شوی وو چې لومړی مشر يې نامتو ليکوال او د "هېواد" ورځپاڼې بنسټګر سلطان محمد صابر وو او په هغه وخت کې يوه حکومتي لوړپوړي چارواکي نصرمن الله د اکاډمۍ په کارونو کې ډېره مرسته کوله.
د پښتو ژبې يو مشر ليکوال ، تاريخ څيړونکي او پخواني انتظامي مشر عبدالکريم بريالي د پښتو اکاډمۍ په اړه امريکا غږ ته وويل، دوی د اکاډمۍ له جوړېدو درې څلور کاله وروسته یې غړيتوب تر لاسه کړ.
دی زیاتوي، په ١٩٨٠ کال لیکولان او شاعران سعيد ګوهر، عمر ګل عسکر، سرور سودايي او محمد ګل شاه خوستي ټولو په ګډه د پښتو اکاډمۍ لپاره ډېر زیار وایستی او په ١٩٨٣ کال يې د اکاډمۍ مشر عابد شاه عابد وټاکه او لومړۍ تحقيقي مجله يې د "ليکنې" په نامه چاپ کړه چې تر ١٩٨٨ کال پورې د ليکوالانو په مرسته چاپېدله خو بيا د مالي ستونزو له کبله وتړل شوه.
د بريالي په وينا، د کوټې پښتو اکاډمۍ د کابل او پېښور د ليکوالانو د کتابونو په ګډون په هالېنډ کې میشت د عبدالرؤف باوري کتابونه چاپ کړل. د ډاکټر عبدالرؤف رفيقي لس جلده کتاب "درياب په کوزه کې" چې په کې د پښتو د چاپ شوي کتابونو د ليکوالانو لنډه خاکه او د هغوی د کتابونو تفصيل په شمول د زرګونو شاعرانو پيژندګلو شوې ده او دا يو ډير ښه کار وو چې ويې کړ ځکه چې د يوې ادارې له مالي مرستې پرته په يواځې سر انسايکلوپېډیايي کار نه کيږي.
دی وايي، د آرنلډ ټوينبي مشهور کتاب له ختیځه تر لوېدیځه (ايسټ ټو ويسټ) ژباړه يې وکړه، چې په ١٩٥٨ کال آکسفورډ پوهنتون چاپ کړی وو. دغه کتاب د نړۍ د بېلا بېلو هېوادونو د ځمکو، زېرمو، ولسونو او د کلتورونو جاج اخستونکې سفرنامه ده، هغه پښتو اکادمي کوټې چاپ کړه.
د پښتو نامتو کتاب پټه خزانه
د پاکستان تلويزيون کوټې پخوانی پروديوسر، شاعر او ليکوال سرور سودايي امريکا غږ ته وويل، "د کوټې پښتو اکاډمي ډېر علمي او څېړنیز کارونه کړي دی، د شاعرۍ کتابونه یې چاپ کړي دي. پر پټه خزانه د ګوتنیونکو ليکوالانو په خصوصي توګه د قلندر مومند د کتاب "پټه خزانه د حقيقت په اينه کې"، په ځواب کې یې د عبدالکريم بريالي د شل کلنې څيړنيزې مطالعې کتاب چاپ کړ چې د تاريڅ او پټې خزانې په اړه ډېر اهم کتاب دی. همداسی يې نور په لسګونه کتابونه چاپ کړي دي.
سودايي زياته کړه، د کوټې پښتو اکاډمي تر نيمې پېړۍ زيات تاريخ لري چې په علمي توګه ډېرو مخورو کسانو خپل مال، وخت او قلم ورته سپارلي وو، چې نن تر دې ځایه رارسېدلې ده او په نړۍ کې له نورو ژبو سره سياله ولاړه ده.
په کوټه کې د پښتو ژبې يو بل ليکوال پروفيسيور محمود اياز امريکا غږ ته وويل، د کوټې پښتو اکاډمۍ د ليک او تخليق لپاره ډېر زیات کار کړی دی او لا کوي يې.
نوموړي زياته کړه، چې د پښتو اکاډمۍ له پرانيستلو بيا تر نن ورځې پورې د سلطان محمد صابر، پروفسيور رب نواز مائل، د پلوشه مجلې مدير عبدالفتح پښتون، آغا محمد کاسي، عبدالقدوس دراني، سعيد ګوهر، کمال الدين شيراني، عبدالکريم بريالي، دروېش دراني، سرور سودايي، سيد خير محمد عارف او د نوي کهول ګڼو شاعرانو او ليکوالانو ډېر خدمتونه کړي دي.
د کوټې پښتو اکاډمۍ اوسني مشر ډاکټر حافظ رحمت نيازي امريکا غږ ته وويل، د اکادمي په مرامنامه کې ليکل شوي دي چې دا به د پښتو د پرمختګ لپاره، ادبي، علمي او څېړنيز کارونه کوي.
ډاکټر رحمت نيازي وايي، د دوی اکاډمي په هرو درېوو مياشتو کې درې مجلې چاپوي چې یوه پکې د ماشومانو لپاره ده. د نړیوال کنفرانسونه، علمي مناظرې او مباحثې چمتو کوي.
دی زیاتوي، د پښتو ژبې له ټولو شته قاموسونو د يوه غټ قاموس پر تیارولو بوخت دي چې پر ګوګل، ويب سایټ او پر موبایل اېپ به هم ترلاسه کېدلای شي.
ډاکټر رحمت نيازي وویل، پر یوه بله پروژه هم کار پیلوي چې د خان شهيد عبدالصمد خان اڅکزي د "استقلال" ورځپاڼې ټولې پخوانۍ ګڼې رايوځاي کول او په کتابي بڼه چاپول دي، په ادبي اصلاحاتو، د سوهېلي پښتونخوا کلتوري مطالعه، پر کاکړۍ غاړو، ماتو غاړو او نورو غاړو په رڼا کې د سوهېلي پښتونخوا پر تاريخ به کار کيږي او دغه پروژې به په پشپړه توګه په خپله ټاکلې موده کې پښتو ادب او پښتنو ته وړاندې کوي.
فورم \ دبحث خونه