په بلوچستان ايالت کې د ۲۰۲۴ کال په ورستيو کې دوه افغان ماشومان ګوزڼ وهلي دي چې يو د چمن ولسوالۍ په ځنګل پیرعليزي پنډغالي او بل د پشین په سېګۍ سيمه کې دیره دي.
د ګوزڼ وهلي يو نيم کلن ماشوم حکمت الله پلار د خپل زوی په ناروغۍ سخت خپه دی. نوموړي له امریکا غږ سره په خبرو کې پر ټولو میندو او پلرونو غږ وکړ چې خپلو ماشومانو ته دې هرمرو د پولیو یا د ماشومانو د ګوزڼ ضد څاڅکي ورکړي چې له عمري معیوب کېدو وژغورل شي.
نيک محمد زیاتوي خپلو ټولو ماشومانو ته یې د ګوزڼ واکسین څاڅکي ورکړي خو نه پوهېږي چې ماشوم زوی ته یې ویروس څنګه ورغی. "د زوی مې اوس يوه پښه سمه ده او بله کمزورې ده. کله چې ډاکټرانو حکمت الله معاينه کړ نو ويل یې چې ګوزڼ وهلی دی.
په پاکستان کې د روغتيا چارواکي اندېښنه ښيي چې په دغه هېواد کې د ګوزڼ ناروغي یوځل بیا په چټکۍ سره خپرېږي. د پاکستان کې د وروستیو شمېرو له مخې، په ۲۰۲۱ کال د ګوزڼ ويروس یوازې یوه پېښه راپور شوې وه. په ۲۰۲۴ کال په پاکستان کې ټولې ٧٣ پېښې ثبت شوې چې ډېرې یې په ناامنو ایالتونو بلوچستان او خيبر پښتونخوا کې دي.
د روغتیا چارواکي وايي، چې په ماشومانو کې د پولیو یا د ماشومانو د ګوزڼ ویروسي ناروغۍ مخنیوی یوازې په واکسين کېږي. هغوی ټینګار کوي چې تر پنځه کلنۍ پورې ټولو ماشومانو ته باید د پولیو کمپاين پر مهال د واکسین څاڅکي ورکړل شي.
دا مهال په نړۍ کې افغانستان او پاکستان يوازيني دوه هېوادونه دي چې لا هم د پولیو ویروس په کې شته او ماشومان ترې اغیزمن کېږي.
په بلوچستان ايالت کې د پوليو پروګرام يو مشر ډاکټر آفتاب کاکړ د افغان کډوالو د ماشومانو د واکسین ورکولو پروګرام په اړه امريکا غږ ته ډير مفصل مالومات ور کړل او و يې ويل چې، "موږ د افغان ماشومانو ټوله ډاټا لرو او په منظمه توګه ماشومانو ته د پوليو ضد واکسین څاڅکي ورکوو."
ډاکټر افتاب کاکړ وايي چې، د بلوچستان ايالت په پښتني سيمو کې دوی د پوهاوي لپاره ټولو پښتنو ته له پوليو څخه د ژغورنې د واکسین ترڅنګ نورې طريقې هم ښودلي چې دوی به خپل ماشومان له دې خطرناکه ويروس څخه څنګه ژغوري. "
د روغتیا نړیوالې ادارې د یوه راپور له مخې په پاکستان او افغانستان کې د ګوزڼ ناروغي ځکه شته چې د دغه دواړو هېوادونو په لیرې پرتو کلیوالو سیمو کې د واکسین ورکولو شمیر کم دی.
په راپور کې راغلي چې په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو پس ځینو لیرې سیمو ته د واکسین ورکولو ډلې رسېدلي دي. خو په پاکستان کې امنیتي حالاتو بیا د ګوزڼ ضد کمپاین پروړاندې خنډونه جوړ کړي دي.
د روغتیا د نړیوال سازمان د راپور له مخې په ۲۰۲۴ کال کې په افغانستان کې د پولیو ۲۵ مثبتې پیښې ثبت شوي، چې په تیرو څلورو کلنو کې تر ټولو لوړ شمیر دي.
په دې راپور کې ویل شوي چې د طالبانو د حکومت د عامې روغتیا وزارت دا شمیر نه مني او ادعا کوي " په هیواد کې د پولیو هیڅ پیښه نه ده ثبت شوې".